فصل نشانه‌هاى صاحبان فقه و عقل ] و از براى صاحب فقه و عقل ، يعنى آنان كه غايت تحصيل آنها فقهِ در دين و ادراك حقايق است ، نيز آثار و علائمى است كه عمدهء آنها را بيان فرمودند . يكى آن‌كه به واسطهء علم در قلب آنها حزن و اندوه و انكسار وارد شود . و ناچار اين انكسار و حزن براى امور زائلهء دنيّهء دنيويه نيست ؛ بلكه از خوف مرجع و ترس از قصورِ وظايف عبوديت است . و اين انكسار و حزن علاوه بر آن‌كه خود قلب را نورانى مىكند و صفا مىدهد ، مبدأ اصلاح نفس و منشأ قيام به وظايف عبوديت و بندگى مىشود . و نور علم آرام از دل صاحبش ببرد و دل او را به حق و دار كرامت او آشنا كند ؛ و از مناجات حق تعالى لذت‌ها برد ، و شب‌ها را به بيدارى گذراند و قيام به وظيفهء بندگى كند . چنانچه فرمايد : « قد تحنك في برنسه و قام الليل في حندسه » . كه جملهء اوّل چنين نمايد كه كنايه از لزوم عبادت باشد . و از علائم اين عالم ربّانى آن است كه با آن‌كه كاملًا قيام به عبوديت كند ، باز ترسناك باشد ؛ و نور علم او را هدايت كند به اين‌كه هر چه قيام به وظايف كنى باز قاصر و مقصرى و از عهدهء شكر نعمت و حقيقت عبادت برنيايى . پس قلبش مملوّ از خشيت و خوف شود ؛ و حق دربارهء آنها فرموده است : إِنَّما يَخْشَى اللَّهَ مِنْ عِبادِهِ الْعُلَماءُ « 1 » نور علم خشيت و حزن آورد ؛ و صاحب آن با آن‌كه اقبال به شأن خود در صلاح نفس دارد ، از خوف مرجع آرام نگيرد ، و اصلاح خود را از خدا طلب كند ، و از اشتغال به غير حق بيمناك باشد ، و از اهل زمان خود گريزان باشد و بيم آن داشته باشد كه مبادا آنها او را از طريق الى اللَّه و سفر به عالم آخرت باز دارند ، و دنيا و لذايذ آن را به او جلوه دهند . پس ، حق تعالى چنين شخصى را تأييد فرمايد و اركان وجودش را محكم نمايد و امان به او در روز رستاخيز عنايت فرمايد . فَيا لَيْتَنا كُنّا مَعَهُمْ فَنَفُوزَ فَوْزاً عظيماً . وَالْحَمْدُللَّه أوَّلًا وَآخِراً ، وَصلّى اللَّه عَلَى مُحمَّدٍ وَآلِهِ الطاهِرينَ .

--> ( 1 ) - « تنها دانايان از بندگان خدا از او مىترسند » . ( فاطر ( 35 ) : 28 )